Uçak Gecikme Tazminatı — Yolcu Hakları, Hesaplama, Başvuru

Uçağın 3 saatten fazla geciktiğinde, iptal edildiğinde veya overbooking nedeniyle uçamadığında uçak gecikme tazminatı hakkın doğmuş olabilir. Avrupa Birliği'nin AB261/2004 (EC 261/2004) yönetmeliği ile Türkiye Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM) düzenlemeleri yolculara mesafeye ve gecikme süresine göre 250€'dan 600€'ya kadar tazminat hakkı tanır. Ancak çoğu yolcu bu hakkın varlığından bile haberdar değil.

Bu rehberde uçak gecikme tazminatı kuralları, hangi uçuşların kapsama girdiği, mesafe-gecikme süresi tabloları, online hesaplama formu ve adım adım başvuru süreci yer alır. Sayfa sonunda gecikmeli uçak seferleri yolcu hakları ile ilgili sıkça sorulan sorulara da göz atabilirsin.

Hangi durumlarda tazminat hakkın var?

Üç ana senaryo tazminat tetikler:

1. Gecikme: Varış havalimanına 3 saat ve üzeri geç ulaştıysan
2. İptal: Uçuş iptal edildi ve sana uçuştan 14 günden az süre önce haber verildi
3. Overbooking (denied boarding): Uçak doluluk fazlasından dolayı seni almadı

uçak gecikme yolcu hakları kapsamı bu üç durumda da aynı tutarlar üzerinden işler — gecikme süresi-mesafe matrisine göre hesaplanır.

Mesafe ve gecikme süresine göre tazminat tutarı

Avrupa standardı AB261/2004 yönetmeliği:

Tazminat tutarı uçuş süresine göre değil, gecikme süresine ve toplam rota mesafesine göre belirlenir. Örneğin İstanbul-Frankfurt (2.200 km) 3+ saat geciktiyse 400€ hak ediyorsun. İstanbul-New York (8.050 km) 4+ saat gecikmede 600€'ya kadar talep edebilirsin.

Tazminat hesaplama aracı

Aşağıdaki formla uçuş bilgilerini girip dakikalar içinde tazminat hakkının varlığını ücretsiz öğrenebilirsin. Form, AB261 ve SHGM yönetmeliklerini birlikte değerlendirir.

Form sadece havayolu, uçuş tarihi ve PNR/uçuş numarasını ister. Hak çıkarsa profesyonel temsil teklifi sunulur; reddetmek serbest, kendin başvuru yapabilirsin (aşağıda adımlar var).

AB261 kapsamı: Hangi uçuşlar dahil?

uçak gecikme hakları AB üyesi 27 ülke + İzlanda, Norveç ve İsviçre hava sahasında işleyen uçuşları kapsar:

• AB havayolu, herhangi bir varış: Tam kapsama (THY ortağı Lufthansa bu kategoriye girer)
• AB dışı havayolu, AB kalkışlı: Kapsam dahilinde (Frankfurt-İstanbul uçuşunda THY de AB261'e tabi)
• AB dışı havayolu, AB varışlı: Kapsam dışı (THY İstanbul-Tokyo yok, ama İstanbul-Frankfurt VAR)

Türkiye iç hatları (THY, Pegasus, AnadoluJet, SunExpress) AB261 kapsamında değildir; SHGM Yolcu Hakları Yönetmeliği uygulanır. SHGM kuralları AB261'e benzer ama tazminat tutarları daha düşüktür (yaklaşık 200-400€ eşdeğeri TL).

Hangi durumlarda tazminat alınamaz?

AB261 ve SHGM "olağanüstü hal" (extraordinary circumstances) tanımı:

• Hava muhalefeti (sis, kar, fırtına)
• Doğal afetler (volkanik kül bulutu, deprem)
• Hava sahası kapanması (savaş, askeri operasyon, terör)
• Grev (havayolu personeli dışı — havalimanı/yer hizmeti grevi sayılır)
• Tıbbi acil iniş (yolcu rahatsızlığı)
• Siyasi istikrarsızlık (rota üzerinde)

Önemli: teknik arıza yıllar boyunca tartışmalı kategoriydi; 2015 sonrası AB Adalet Divanı kararlarıyla teknik arıza havayolunun sorumluluğu sayıldı. Yani uçağın motorunda arıza varsa tazminat hakkın var.

Adım adım tazminat başvurusu

Kendi başvurunu hazırlayacaksan:

1. Belge topla: Boarding pass, uçak bileti, gecikme bildirimi e-postası, varış havalimanında uçağın gerçek iniş saatinin ekran görüntüsü (FlightRadar24 / FlightAware kayıtları kabul edilir).
2. Havayolu resmi başvuru: Web sitesi şikayet formu veya KEP adresi üzerinden yazılı başvuru. THY için customer.affairs@thy.com, Pegasus için customer.relations@flypgs.com. AB261 referans no'su, uçuş tarihi, PNR, talep edilen tazminat tutarını yaz.
3. Yanıt bekle: Yasal süre 6 hafta. Çoğu havayolu önce reddeder (otomatik mektup), ısrarcı ol.
4. İkinci kademe başvuru: Yanıt yoksa veya ret geldi ise:
   • AB ülkesi varışlı uçuşta: ilgili ülkenin Civil Aviation Authority (örn. Almanya'da LBA, İngiltere'de CAA)
   • Türkiye iç hat: SHGM Yolcu Hakları Birimi (https://web.shgm.gov.tr)
   • Tüketici Hakem Heyeti: Türk Hukuk yolu, küçük uyuşmazlıklar için
5. Hukuki temsil (opsiyonel): Yukarıdaki adımları kendi yapmak istemezsen, AirHelp, Flightright, Refundme gibi uluslararası hizmetler %25-50 komisyonla dosyayı yürütür.

uçak gecikme tazminatı alma süresi ortalama 2-6 ay arasında değişir; hukuk yolu seçilirse 1-2 yıla uzayabilir.

Türkiye iç hat — SHGM yolcu hakları

İç hat THY, Pegasus, AnadoluJet uçuşlarında AB261 değil, SHGM Yönetmeliği geçerli. Temel haklarsın:

• 2 saat üzeri gecikmede: Ücretsiz yiyecek-içecek + 2 telefon görüşmesi hakkı + ücretsiz internet
• 5 saat üzeri gecikmede: Bilet bedelinin iadesi veya alternatif uçuşa geçiş hakkı
• Gece konaklaması gerekiyorsa: Ücretsiz otel + transfer
• İptal: Bilet bedeli iadesi 7 gün içinde + alternatif uçuş

İç hat tazminat tutarları AB261'e göre düşüktür ama haklarınızın ihlali halinde SHGM veya Tüketici Hakem Heyeti üzerinden karar alabilirsin. THY iç hat 3 saat üzeri gecikmelerde 150-300 TL arası "iyi niyet" tazminatı sunar; resmi yasal hak değildir.

Sıkça karşılaşılan tuzaklar

• "İmza kabul" belgesi: Havayolu bazen "tüm haklarımdan vazgeçtim" belgesi imzalatmaya çalışır — imzalama.
• Bilet ücreti iadesi ≠ tazminat: İptal olursa bilet bedeli zaten iade edilir, AYRICA tazminat hakkın var.
• "Compensation voucher" teklifi: Para yerine "300€ değerinde uçuş voucher" teklifi yasaldır ama kabul etmek zorunda DEĞİLSİN. Nakit iste.
• 3 saat eşiği kalkış değil, varış kapı açılması üzerinden hesaplanır — kalkış 1 saat geç, varış 2 saat 50 dk geç ise tazminat hakkın YOK.
• Connection rotalarda son varış havalimanına gecikme önemli, ara bacaktaki gecikme değil.

İlgili rehberler

Daha fazla yolcu hakları içeriği için:

• Uçak bileti iptal süreci ve para iadesi
• Uçağı kaçırdım — ne yapmalı?
• Uçak bagaj kuralları ve kayıp bagaj
• Müşteri hizmetleri ve iletişim numaraları

Türkçe yolcu hakları kaynakları için SHGM Yolcu Hakları Yönetmeliği ve Tüketici Hakem Heyeti başvuru kanallarını da incelemen önerilir.